Międzynarodowy Dzień Osób Starszych: skąd się wziął?

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych przypada 1 października. Ustanowiony przez Organizację Narodów Zjednoczonych, przypomina o prawach, samodzielności i udziale starszych osób w życiu społecznym. Jego sens można sprawdzić także w codziennych sprawach: czy da się wygodnie dojechać do przychodni, załatwić sprawę w urzędzie i wybrać sposób kontaktu z instytucją.

Dlaczego ONZ ustanowiła święto na 1 października?

Zgromadzenie Ogólne ONZ wyznaczyło 1 października Międzynarodowym Dniem Osób Starszych w 1990 roku. Dzień obchodzono po raz pierwszy w 1991 roku. ONZ prowadzi stronę poświęconą obchodom, wskazując ich stałą datę w kalendarzu międzynarodowym.

Ustanowienie osobnego dnia zwróciło uwagę na zmiany demograficzne oraz miejsce osób starszych w społeczeństwie. Nie chodzi wyłącznie o liczbę lat ani o jedną wspólną sytuację życiową. Wśród osób starszych są ludzie pracujący, opiekujący się bliskimi, działający lokalnie, uczący się nowych rzeczy i potrzebujący wsparcia w bardzo różnym zakresie.

Ważnym kontekstem są także przyjęte przez ONZ w 1991 roku zasady dotyczące osób starszych. Wskazują one między innymi na niezależność, uczestnictwo, opiekę, samorealizację i godność. Dzięki temu 1 października może służyć rozmowie o warunkach życia, a nie tylko uroczystym życzeniom.

Co oznaczają prawa i samodzielność w codziennym życiu?

Samodzielność nie oznacza konieczności radzenia sobie ze wszystkim bez pomocy. Oznacza możliwość podejmowania decyzji dotyczących własnych spraw i korzystania ze wsparcia na uzgodnionych zasadach. Dotyczy to choćby wyboru sposobu kontaktu z urzędem, dostępu do informacji o świadczeniu czy możliwości dotarcia na wizytę lekarską.

Równie istotne jest uczestnictwo. Osoba starsza może chcieć pracować, uczyć się, korzystać z oferty kulturalnej albo wpływać na decyzje w swojej okolicy. Dostęp do tych możliwości zależy nie tylko od indywidualnych chęci. Znaczenie mają godziny kursowania autobusów, czytelność informacji, koszt usług i to, czy można z nich skorzystać bez dodatkowych barier.

Prawa osób starszych najlepiej rozpatrywać więc przez konkretne pytania. Czy instytucja wyjaśnia sprawę zrozumiałym językiem? Czy pozwala wybrać kontakt przez internet, telefon lub podczas wizyty? Czy osoba, której dotyczy decyzja, ma możliwość wyrazić własne zdanie? Takie pytania nie zakładają, że wszyscy potrzebują tego samego.

Polski kontekst: usługi, transport i kontakt z urzędem

W Polsce znaczenie 1 października widać szczególnie w organizacji zwykłych usług. Przeniesienie części spraw do internetu może oszczędzać czas, jeśli serwis jest czytelny i dostępny. Jednocześnie możliwość rozmowy telefonicznej lub załatwienia sprawy na miejscu pozostaje ważna dla osób, które wolą taki kontakt albo potrzebują wyjaśnienia nietypowej sytuacji.

Podobnie działa transport. Samo istnienie połączenia nie przesądza jeszcze, czy pozwala ono dotrzeć do przychodni, urzędu lub miejsca spotkań. Liczą się trasa, rozkład, odległość do przystanku i możliwość powrotu. W mniejszych miejscowościach jedna zmiana godziny kursu może mieć duże znaczenie dla planowania dnia.

Dostępność dotyczy też informacji. Duży druk, proste wskazówki dotyczące kolejnych kroków, sprawny numer telefonu czy jasne oznaczenie wejścia pomagają różnym osobom, niezależnie od wieku. Z punktu widzenia mieszkańca najważniejsze jest to, czy da się ukończyć sprawę bez zbędnych wizyt i domysłów.

Od ogólnego hasła do lokalnej decyzji

Samorząd lub instytucja może potraktować ten dzień jako okazję do sprawdzenia własnych usług. Przydatne pytania są proste: czy rozkład jazdy odpowiada godzinom pracy placówek, czy formularz można wypełnić bez pomocy innej osoby i czy przy zgłoszeniu problemu wiadomo, kto udzieli odpowiedzi. Odpowiedzi mogą się różnić między gminami, dlatego warto odnosić je do konkretnego miejsca.

Równie ważne jest włączenie starszych mieszkańców do rozmowy o zmianach. Opinie osób korzystających z transportu, przychodni czy urzędu pokazują przeszkody, których nie widać z samego regulaminu. Uczestnictwo w tym przypadku oznacza wpływ na rozwiązanie, z którego później będzie się korzystać.

Jak rozumieć 1 października poza samymi obchodami?

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych ma stałą datę, ale kwestie, na które zwraca uwagę, trwają przez cały rok. Prawa i godność mają praktyczny wymiar wtedy, gdy człowiek może uzyskać informację, podjąć decyzję i uczestniczyć w życiu swojej społeczności na wybrany przez siebie sposób.

Dlatego po 1 października warto przyjrzeć się najbliższej usłudze publicznej: sprawdzić dostępne sposoby kontaktu, trasę do placówki i możliwość zgłoszenia trudności. To konkretny sposób oceny, czy deklarowana dostępność działa w codziennym życiu.

Autor: redakcja Weby24.

Źródło: Organizacja Narodów Zjednoczonych