Leyte, 20 października 1944: początek walk o Filipiny

20 października 1944 roku wojska amerykańskie wylądowały na Leyte, rozpoczynając kampanię powrotu na Filipiny. Desant zmusił Japonię do skierowania sił morskich przeciwko flocie inwazyjnej i doprowadził do kilku starć, które poważnie ograniczyły możliwości operacyjne japońskiej floty. Rocznica tej daty upamiętnia początek kampanii na wyspie, a nie pierwszy dzień wszystkich walk morskich znanych jako bitwa w Zatoce Leyte.

Dlaczego Amerykanie wrócili na Filipiny

Filipiny leżały na ważnych szlakach łączących Japonię z jej zasobami i pozycjami w Azji Południowo-Wschodniej. Utrata kontroli nad archipelagiem groziła przerwaniem tych połączeń. Dla Stanów Zjednoczonych powrót na wyspy miał z kolei znaczenie militarne i polityczne: oznaczał odzyskiwanie terytorium zajętego przez Japonię po ofensywie z lat 1941–1942.

Leyte, wyspa w środkowej części Filipin, została wybrana jako miejsce desantu. Lądowanie miało otworzyć drogę do dalszych działań na archipelagu. Japońskie dowództwo uznało, że trzeba powstrzymać amerykańską flotę i transporty, zanim siły lądowe zdążą umocnić przyczółek.

Od desantu do starć morskich: oś czasu

• 20 października: amerykańskie wojska lądują na Leyte. Rozpoczyna się kampania desantowa i walka o utrzymanie przyczółka.
• 23–24 października: japońskie zespoły morskie zbliżają się do rejonu operacji. Dochodzi do starć na Morzu Sibuyan oraz w cieśninie Surigao.
• 25 października: walki obejmują cieśninę Samar i okolice przylądka Engaño. Tego dnia rozgrywają się kolejne odrębne epizody bitwy morskiej.
• Po 25 października: główne starcia floty dobiegają końca, a walki o Leyte trwają dalej na lądzie.

Daty poszczególnych starć bywają podawane z uwzględnieniem różnic czasu i sposobu liczenia operacji. Istotne jest rozróżnienie: kampania na Leyte zaczęła się od desantu 20 października, natomiast bitwa w Zatoce Leyte to nazwa serii starć morskich, które nastąpiły kilka dni później.

Halsey i Kurita w centrum decyzji

Admirał William Halsey dowodził amerykańską Trzecią Flotą. Jego siły miały osłaniać operację i przeciwdziałać japońskiej flocie, ale ruchy amerykańskich zespołów w trakcie walk wpłynęły na to, które odcinki były w danym momencie najsilniej chronione.

Po stronie japońskiej ważną rolę odgrywał admirał Takeo Kurita, dowodzący Centralnym Zespołem. Jego okręty próbowały przedrzeć się w stronę amerykańskich sił inwazyjnych. W kolejnych starciach japońskie zespoły poniosły straty, a plan skoordynowanego uderzenia nie przyniósł zakładanego rezultatu.

Bitwa nie sprowadzała się do pojedynku dwóch dowódców ani jednego starcia między flotami. Rozległy obszar działań obejmował kilka podejść do sił amerykańskich i różne rodzaje walk: ataki lotnicze, starcia okrętów oraz działania w cieśninach. Rozproszenie wydarzeń pomaga wyjaśnić, dlaczego relacje o bitwie często wymieniają osobno Morze Sibuyan, cieśninę Surigao, Samar i przylądek Engaño.

Co Leyte zmieniło dla japońskiej floty

Japońska flota nie przestała istnieć po tych walkach, a wojna na Pacyfiku nie zakończyła się natychmiast. Bitwa ograniczyła jednak jej zdolność do prowadzenia dużych, skoordynowanych operacji morskich. Straty okrętów i niepowodzenie próby rozbicia amerykańskiej operacji sprawiły, że Japonii trudniej było kwestionować kontrolę przeciwnika nad morzem.

Dla aliantów utrzymanie przyczółka na Leyte pozwoliło kontynuować odzyskiwanie Filipin. Sama kampania na wyspie trwała po zakończeniu głównych starć morskich. Z perspektywy całej wojny Leyte było więc ważnym etapem osłabiania japońskiej pozycji i zabezpieczania amerykańskich działań w regionie, a nie pojedynczym wydarzeniem, które samo zakończyło konflikt.

Co upamiętnia rocznica 20 października

Rocznica przypada dokładnie 20 października, ponieważ tego dnia w 1944 roku rozpoczął się amerykański desant na Leyte. To punkt wyjścia dla szerszej opowieści: desant uruchomił reakcję japońskiej floty, a następujące po nim starcia morskie wpłynęły na dalszy układ sił na Pacyfiku. Końcowym punktem tej osi wydarzeń są walki morskie z 23–25 października, po których kampania na Filipinach nadal toczyła się na lądzie.

Źródło: Britannica